Diyabette Egzersiz

Egzersiz Sonrası Kan Şekerinin Etkileri ve Yönetimi

Egzersiz sonrası kan şekeri seviyeleri, diyabet tipi, egzersizin süresi, şiddeti ve türüne bağlı olarak değişir. İşte egzersizin kan şekeri üzerindeki etkileri ve yönetim ipuçları:

Tip-1 Diyabet

Egzersiz Sonrası Kan Şekerinin Düşmesi:

  • Hipoglisemi Riski: Egzersiz sırasında ve sonrasında, özellikle insülin dozu ayarlanmadıysa, kan şekeri seviyeleri düşebilir. Bu durum, kasların egzersiz sırasında daha fazla glikoz kullanmasından kaynaklanır.
  • Geç Hipoglisemi: Egzersizden saatler sonra bile hipoglisemi yaşanabilir. Bu, vücudun egzersiz sonrası toparlanma sürecinde glikoz tüketmeye devam etmesinden kaynaklanır.

Egzersiz Sonrası Kan Şekerinin Yükselmesi:

  • Hızlı ve Yoğun Egzersiz: Yoğun ve kısa süreli egzersizler, stres hormonlarının (adrenalin ve kortizol) salınımına neden olabilir, bu da karaciğerin daha fazla glikoz salmasına yol açar. Bu durumda kan şekeri seviyeleri geçici olarak yükselebilir.

Tip-2 Diyabet

Egzersiz Sonrası Kan Şekerinin Düşmesi:

  • Kasların Glikoz Kullanımı: Egzersiz sırasında kaslar daha fazla glikoz kullanır, bu da kan şekeri seviyelerinin düşmesine neden olur.
  • İnsülin Duyarlılığının Artması: Düzenli egzersiz, insülin duyarlılığını artırarak kan şekeri seviyelerinin daha etkili bir şekilde kontrol edilmesine yardımcı olur.

Egzersiz Sonrası Kan Şekerinin Dengede Kalması:

  • Daha Dengeli Kan Şekeri: Tip-2 diyabetlilerde, düzenli ve orta şiddette egzersizler genellikle kan şekeri seviyelerinin daha dengeli olmasını sağlar. Uzun süreli egzersizler kan şekeri seviyelerinde ani düşüşler yerine daha yavaş ve kontrollü bir düşüş sağlayabilir.

Egzersiz Öncesi ve Sonrası Kan Şekeri Yönetimi

Egzersiz Öncesi:

  • Kan şekerinizi ölçün. Eğer düşükse (genellikle 100 mg/dL’nin altındaysa), küçük bir atıştırmalık tüketin.
  • İnsülin dozlarınızı ayarlamak için doktorunuzla konuşun.

Egzersiz Sırasında:

  • Uzun süreli egzersizler yapıyorsanız, ara ara kan şekerinizi kontrol edin.
  • Yanınızda hızlı etkili karbonhidrat (şeker, meyve suyu gibi) bulundurun.

Egzersiz Sonrası:

  • Egzersiz sonrası kan şekerinizi tekrar ölçün.
  • Kan şekeri düşüklüğünü önlemek için egzersiz sonrasında dengeli bir öğün veya atıştırmalık tüketin.

Öneriler

  • Planlı Egzersiz: Egzersiz programınızı düzenli olarak uygulayın ve ani kan şekeri dalgalanmalarını önlemek için planlı hareket edin.
  • Hidrasyon: Egzersiz sırasında ve sonrasında yeterli miktarda su için.
  • Kan Şekerini Takip: Kan şekeri seviyelerinizi düzenli olarak takip ederek, egzersizin kan şekeri üzerindeki etkilerini anlamaya çalışın ve buna göre önlemler alın.

Egzersizin kan şekeri üzerindeki etkilerini anlamak ve yönetmek, diyabet yönetiminizin önemli bir parçasıdır. Her zaman doktorunuzla ve diyabet bakım ekibinizle iletişimde kalarak, bireysel ihtiyaçlarınıza uygun bir egzersiz ve beslenme planı oluşturun.

Kan Şekerim Egzersizden Sonra Neden Yükseliyor ?

Bu sorunun cevabını anlayabilmek için aeorobik egzersizin ne olduğunu anlamak gerekmektedir.

Aerobik egzersizde, temel prensip egzersiz süresince nefes nefese kalmaman ve oksijen yetmezliği çekmemektir. Aerobik egzersizler sırasında kol, bacak, kalça gibi büyük kas grupları hareket eder.

Hareketleri uygularken daha hızlı ve derin nefes almaya başlanacağı için, kandaki oksijen düzeyi maksimum derecede artar. Kalp atışların hızlanır, akciğer ve kaslarına daha çok kan pompalanır. Vücudun doğal ağrı kesici niteliğinde olan endorfin hormonu salgılanmaya başlar.

Futbol, egzersizde ‘aerobik’ sayılabilir (Uzun bir süre boyunca, genellikle 90 dakika sürdüğü için). Ancak, hareket türleri ve hızın sürekli değişmesi anaerobik hareketlerle daha bağlantılı olduğunu gösterir. Çünkü bir futbol maçı esnasında sporcu bazen sprint atıp; bazen de düşük tempoda koşu yapabilir. Bu anaerobik hareketler neticesinde kan şekerinde yükselmeler gözlemlenebilir. Çeşitli sporlar, özellikle takım sporları benzer egzersiz biçimlerine sahiptir.

Aerobik hareketler kan şekeri seviyelerinde ani yükselmelere neden olabilir. Bunun sebebi ani enerji harcamalarında karaciğerin tepki olarak yapısında depolamış olduğu glikozu tekrar kan dolaşımına bırakmasıdır. Bu, sağlıklı kişilerde çoğu durumda geçici olarak kan glukozunu yükseltir. Ancak diyabetlilerde dikkat edilmesi gereken bir durumdur. Adrenalin hormonu da bu duruma neden olan başka bir faktördür. Ayrıca bu tür egzersizlerde aktivite anında kan şekerinin olası yükselmesinin yanında aktivite sonunda da kan şekeri düşüklüğü de yaşanabilir.

Egzersizden sonra, özellikle de glikozu anlık yükselten anaerobik egzersizlerde soğuma hareketleri yapmak çok önemlidir. Bunu yaparak hem kan şekerinin yükselme sürecini hafifletmek hem de gece hipoglisemileri önlenebilir.

Bunun yanında egzersiz öncesi, sırası ve sonrasında kan şekeri seviyelerini kontrol etmek ve hem insülin hem de karbonhidrat tüketimleriyle ilgili uygun kararlar vermek çok önemlidir.

Ayrıca dengeye ulaştığına tam olarak emin olana kadar egzersiz günlerinde gece şekeri ölçülmelidir. Böylece olası bir hipogliseminin önüne geçilebilir.

Unutulmamalıdır ki herkesin metabolizması, beden kitle endeksi, kullandığı insülin dozu ve çeşidi birbirinden farklıdır. Bunlar vücudun hangi duruma nasıl tepki vereceğini değiştiren faktörlerdir. Kişinin kendisini tanıyıp, ona göre öngörü ve müdahalelerde bulunması gerekmektedir. Örneğin kan şekeri egzersiz öncesi belirli bir seviyede tutulup egzersizin türüne bağlı olarak ek bir karbonhidrat alınarak olası hipogliseminin önüne geçilebilir. 

Kaynakça: 

https://www.sportsdietitians.com.au/factsheets/diets-intolerances/diabetes-and-exercise-2/

https://www.diabetes.co.uk/diabetes-and-sport.html

https://www.bilgiustam.com/aerobik-egzersiz-nedir-anaerobik-egzersiz-nedir/
https://www.diyetkolik.com/aerobik-egzersiz-nedir/